جوان آنلاین:موضوع تسهیلات حمایتی حوزه اشتغال برای مددجویان در قانون بودجه تعیین شده است که مستقیماً مددجویان را سهامدار نیروگاههای خورشیدی پنج کیلوواتی خواهد کرد. با این وجود، بانک مرکزی هنوز ابلاغ سهمیه و تأمین اعتبارات لازم برای این وامها را انجام نداده است و در صورتی که بانک مرکزی این منابع و اعتبارات را تأمین کند، امکان رشد تولید برق خورشیدی از منابع غیردولتی و مبتنی بر منابع حمایتی برای سال جاری فراهم خواهد شد.
هر ساله با آغاز فصل گرما، با معضل عمیق ناترازی برق مواجه میشویم و پیشبینیها برای تابستان ۱۴۰۵ حاکی از کسری حداقل ۲۵ هزار مگاواتی در ساعات اوج مصرف است. از طرفی توسعه نیروگاههای خورشیدی به دلیل همزمانی اوج تولید با اوج مصرف تابستانی، یکی از مؤثرترین و سریعترین راهکارهای فنی برای پوشش این ناترازی است. برخلاف نیروگاههای حرارتی که نیازمند سرمایهگذاری سنگین و زمان طولانی برای احداث هستند، نیروگاههای خورشیدی در بازه زمانی یک تا دو ماهه قابل نصب و بهرهبرداری هستند و میتوانند تا پیش از آغاز پیک تابستان به شبکه متصل شوند. علاوه بر این، تولید برق خورشیدی کاملاً پاک است، وابستگی به سوختهای فسیلی را کاهش میدهد و در شرایط جنگی، با غیرمتمرکز کردن تولید، تابآوری شبکه برق را در برابر حملات افزایش میدهد. بنابراین، هر مگاوات برق خورشیدی تا تیر ۱۴۰۵ به بهرهبرداری برسد، به معنای کاهش قابل توجه خاموشیهای تابستانی و جلوگیری از خسارتهای میلیاردی به صنایع و خانوادههاست.
اهمیت تأمین منابع مالی و نقش هدایت اعتبارات بانکی
برای توسعه سریع ظرفیت برق خورشیدی، تأمین منابع مالی یکی از اصلیترین چالشهاست. سرمایهگذاری اولیه برای هر کیلووات نیروگاه خورشیدی حدود ۵۰ تا ۶۰ میلیون تومان است و برای دستیابی به اهداف کلان، نیاز به منابع مالی عظیمی وجود دارد. در این میان، هدایت اعتبارات بانکی به سمت این بخش، یکی از بهترین و در دسترسترین منابع مالی محسوب میشود. شبکه بانکی کشور با دارا بودن بیش از ۱۵ هزار هزار میلیارد تومان تسهیلات اعطایی در سال ۱۴۰۴، میتواند با اختصاص حتی بخش کوچکی از تسهیلات خود به پروژههای خورشیدی، تحول بزرگی در این حوزه ایجاد کند. متأسفانه بانکها به دلایل مختلف از جمله ریسکپذیری پایین، نبود ضمانتهای کافی، پیچیدگی فرآیندهای اعطای تسهیلات به پروژههای انرژی و اولویتدهی به سایر بخشها، همکاری لازم را در این زمینه ندارند، این در حالی است که بازدهی اقتصادی پروژههای خورشیدی با نرخ خرید تضمینی برق، کاملاً قابل قبول و ریسک آن نسبت به بسیاری از طرحهای تولیدی دیگر کمتر است، ولی به دلیل وجود بازارهای موازی تولید و با رویکرد سوداگرانه، از پرداخت تسهیلات در این بخش امتناع میورزند.
با این وجود، یکی از منابع مالی کلیدی که میتواند به عنوان همان محرک عمل کند، تسهیلات اشتغال مددجویان تحت پوشش نهادهای حمایتی است. بر اساس قانون بودجه ۱۴۰۵، مبلغ قابل توجهی برای این تسهیلات در نظر گرفته شده است. ویژگی منحصربهفرد این طرح آن است که منابع آن مستقیماً به سرمایهگذاری در نیروگاههای خورشیدی کوچکمقیاس (پنج کیلوواتی) هدایت میشود و هر مددجو به صورت مستقیم سهامدار یک واحد تولیدی میشود. این مدل، چندین مزیت اساسی دارد؛ نخست، منابع مالی مورد نیاز برای توسعه خورشیدی بدون فشار بر بودجه دولت تأمین میشود. دوم، بازپرداخت وام از محل درآمد حاصل از فروش برق تضمین میشود. سوم، این طرح اشتغال مستقیم ایجاد نمیکند، اما درآمد پایدار و بلندمدت برای مددجو به همراه دارد. چهارم، به دلیل پراکندگی جغرافیایی مددجویان، نیروگاههای خورشیدی به صورت غیرمتمرکز در سراسر کشور احداث میشوند که به تابآوری شبکه کمک میکند. با این حال، این فرصت طلایی تاکنون به دلیل عدم اجرای کامل قانون بودجه، عملیاتی نشده است.
اقدام فوری بانک مرکزی؛ گرهگشای اصلی توسعه برق خورشیدی
در این میان، بانک مرکزی به عنوان نهاد ناظر و تنظیمگر شبکه بانکی، نقش کلیدی در گشودن این گره دارد. تاکنون بانک مرکزی ابلاغ سهمیه و تأمین اعتبارات لازم برای پرداخت وامهای اشتغال مددجویان را به طور کامل انجام نداده است. این اهمالکاری باعث شده است که صف طولانی مددجویان متقاضی وام تشکیل شود و فرصت طلایی توسعه برق خورشیدی برای تابستان ۱۴۰۵ به خطر بیفتد. بانک مرکزی میتواند و باید با اقدامات فوری زیر این وضعیت را تغییر دهد؛ نخست، ابلاغ بخشنامه الزامآور به همه بانکها برای اختصاص سهمیه مشخص و پرداخت تسهیلات اشتغال در بازه زمانی حداکثر دو ماهه. دوم، تأمین اعتبارات لازم از طریق خطوط اعتباری ویژه یا انتشار اوراق. سوم، سادهسازی فرآیند پرداخت و حذف بروکراسیهای زائد. چهارم، ایجاد سازوکار نظارتی برای پیگیری روزانه عملکرد بانکها. اگر بانک مرکزی این اقدامات را انجام دهد، میتواند زمینه رشد سریع تولید برق خورشیدی از منابع غیردولتی را فراهم کند. اجرای این طرح یک بازی دو سر برد برای کشور است. از یک سو، با پرداخت وام اشتغال و سرمایهگذاری آن در نیروگاههای خورشیدی، صف طولانی مددجویان معطلمانده از بین خواهد رفت و این اقشار آسیبپذیر صاحب یک منبع درآمد پایدار و بلندمدت خواهند شد. هر مددجو با سرمایهگذاری در یک نیروگاه پنج کیلوواتی، میتواند سالانه حدود ۱۵ تا ۲۰ میلیون تومان درآمد داشته باشد که این رقم میتواند زندگی او را متحول کند. از سوی دیگر، با تجمیع این سرمایهگذاریهای خرد، هزاران مگاوات ظرفیت جدید برق خورشیدی به شبکه اضافه خواهد شد که به طور مستقیم به کاهش ناترازی تابستانی کمک میکند. این همافزایی بین حمایت اجتماعی و توسعه زیرساختی، نمونهای بینظیر از حکمرانی هوشمند است که میتواند الگویی برای سایر بخشها باشد. بنابراین، پرداخت تسهیلات اشتغال مددجویان نه یک هزینه، بلکه یک سرمایهگذاری سودآور در دو جبهه اقتصادی و اجتماعی است.
در همین رابطه، عباس قدرتی، سخنگوی کمیسیون برنامه، بودجه و محاسبات مجلس شورای اسلامی، با اشاره به اهمیت تسریع در پرداخت وام اشتغال مددجویان و اقدام فوری بانک مرکزی در این زمینه خاطرنشان کرد: «بودجه سال ۱۴۰۵ برای موضوع پرداخت تسهیلات حمایتی از اقشار ضعیف جامعه نظیر مددجویان پیشبینیهای لازم را انجام داده و منابع مشخصی نیز در نظر گرفته شده است.» قدرتی در ادامه گفت: «بنابراین بانک مرکزی موظف است هرچه سریعتر سهمیه هر بانک و هر استان را تعیین و به شبکه بانکی کشور ابلاغ کند تا روند پرداخت وامها آغاز شود و صف طولانی متقاضیان کاهش پیدا کند. بخش مهمی از این تسهیلات به سمت ایجاد نیروگاههای خورشیدی کوچک و پنلهای خورشیدی خانگی هدایت شده که اقدامی بسیار ارزشمند است. کشور امروز با مسئله ناترازی انرژی و کمبود برق مواجه است و توسعه تولید برق پراکنده میتواند بخشی از این مشکل را برطرف کند. بنابراین در صورت تخصیص هرچه سریعتر منابع از سوی بانک مرکزی، بانکها نیز توان پرداخت تسهیلات به مددجویان را خواهند داشت و این منابع در جهت توسعه توان تولید برق خورشیدی در کشور نیز مورد استفاده قرار خواهد گرفت.»
بنابراین برای توسعه توان تولید برق خورشیدی، هدایت اعتبارات بانکی یکی از بهترین منابع در دسترس است، ولی بانکها همکاری لازم در این راستا را ندارند. با این وجود، در قانون بودجه، موضوع تسهیلات حمایتی حوزه اشتغال برای مددجویان تعیین شده است که مستقیماً مددجویان را سهامدار نیروگاههای خورشیدی پنج کیلوواتی خواهد کرد. با این وجود، بانک مرکزی هنوز ابلاغ سهمیه و تأمین اعتبارات لازم برای این وامها را انجام نداده است و در صورتی که بانک مرکزی این منابع و اعتبارات را تأمین کند، امکان رشد تولید برق خورشیدی از منابع غیردولتی و مبتنی بر منابع حمایتی برای سال جاری فراهم خواهد شد.
